Over ruimte maken voor wat er nog niet is
Toen ik de website van Vernieuwkracht ontwikkelde, wilde ik me graag verder verdiepen in het gedachtegoed van Marleen Kaijen. Niet alleen om goede teksten te kunnen schrijven, maar vooral om te begrijpen wat zij met Vernieuwkracht eigenlijk wilde vertellen.
Wat me daarin aansprak, was dat ontwikkeling bij haar niet begint met een vooraf bedacht eindpunt. Juist wanneer je nog niet precies weet waar je uit gaat komen, kan er ruimte ontstaan voor iets nieuws. Dat klinkt eenvoudig, maar staat behoorlijk haaks op hoe we verandering vaak proberen te organiseren.
De neiging om het antwoord al te willen weten
Als we iets willen veranderen, maken we graag eerst duidelijk waar we naartoe gaan. We formuleren doelen, maken plannen en bepalen welke stappen nodig zijn om van de huidige naar de gewenste situatie te komen.
Daar is op zichzelf niets mis mee. Voor veel vraagstukken is het zelfs heel verstandig. Maar het wordt ingewikkelder wanneer je te maken hebt met een situatie waarin het juiste antwoord nog helemaal niet bekend is.
Dan kan de behoefte aan duidelijkheid ons juist beperken. We proberen iets nieuws te bedenken, maar doen dat binnen de kaders van wat we al kennen. Het eindpunt ligt misschien nog niet vast, terwijl we ons gedragen alsof we het alleen nog hoeven te bereiken.
Ruimte voor niet-weten
In het verhaal van Marleen kwam ik een andere manier van kijken tegen. Niet-weten is daarin niet per definitie een probleem dat zo snel mogelijk opgelost moet worden. Het kan ook een noodzakelijke tussenruimte zijn waarin je onderzoekt, probeert en ontdekt wat er mogelijk is.
Dat idee spreekt me aan, juist omdat het ongemakkelijk kan zijn. We waarderen expertise vaak om het hebben van antwoorden, terwijl goed nadenken soms juist begint met erkennen dat je het antwoord nog niet hebt.
Daarvoor moet je wel een tijdje kunnen verdragen dat iets nog niet netjes in een plan, model of conclusie past. Je verzamelt verschillende perspectieven, stelt vragen en kijkt wat er ontstaat voordat je bepaalt wat het geheel betekent.
Eerst begrijpen, dan vormgeven
Misschien bleef het gedachtegoed van Vernieuwkracht me daarom ook bij nadat de website eenmaal stond. Tijdens het maken ervan merkte ik hoe gemakkelijk je te snel naar een vorm kunt zoeken voor iets wat inhoudelijk nog in ontwikkeling is.
Een website dwingt namelijk voortdurend tot keuzes. Wat zet je op de homepage? Welke onderwerpen horen bij elkaar? Welke woorden gebruik je voor iets wat veel genuanceerder is dan één kopje kan uitdrukken? Om die keuzes goed te kunnen maken, moet je eerst begrijpen wat de ander werkelijk probeert te vertellen.
Dat geldt uiteindelijk voor veel meer dan websites. Soms is de behoefte om iets snel helder te krijgen precies wat voorkomt dat je ontdekt wat er nog meer in zit.
Niet alles hoeft meteen af te zijn
Ik houd zelf van structuur en duidelijke gedachten. Misschien vind ik het idee van niet-weten juist daarom interessant: structuur is waardevol, maar het moment waarop je structuur aanbrengt doet ertoe.
Te vroeg ordenen kan mogelijkheden afsluiten. Te lang niets vastleggen kan juist zorgen dat ideeën nergens naartoe gaan. Ergens daartussen ligt het moment waarop losse gedachten langzaam een richting beginnen te vormen.
Misschien begint ontwikkeling daarom niet met weten waar je uitkomt, maar met genoeg ruimte om dat te ontdekken.
